Каков Кембриџ?

На 21.11.2016 година, на Природно-математичкиот факултет, од Бирото за развој на образованието пристигна покана (писмо бр. 08-2037/1 од 17.11.2016)  за учество на работен состанок, кој се одржа на 28.11.2017 година во ОУ Јан Амос Коменски. Состанокот беше реализиран од Бирото за развој на образованието и Меѓународниот центар за наставни програми од Кембриџ, а темата на состанокот беше адаптацијата на новите наставни програми по предметите математика, физика, хемија и биологија за учениците од средното образование. Првично, состанокот требаше да се одржи во просториите на БРО, но дознавме дека греењето било расипано, па затоа локацијата на состанокот е сменета. Подоцна дознавме дека греењето во БРО е потполно исправно и работи. Зошто ли беше ова преместување?

Согласно поканата, на состанокот присуствувавме четворица претставници од Природно-математичкиот факултет, експерти од областа на методиката на наставата по соодветните предмети, и тоа:

Проф. д-р Митко Караделев, од Институтот за биологија

Проф. д-р Оливер Зајков, од Институтот за физика

Доц. д-р Валентина Гоговска, од Институтот за математика и

Доц. д-р Марина Стојановска, од Институтот за хемија

Кога дојдовме на состанокот видовме дека се присутни советниците од БРО по соодветните предмети и претставници од Државниот испитен центар. Тука дознавме дека тоа не е еднодневен состанок, туку тридневен работен состанок, на кој ние од ПМФ требаше да присуствуваме само попладнето на првиот ден?????

Морам да кажам дека на почетокот бев збунет од она што претставничката на Кембриџ центарот го зборуваше. Беше очигледно дека информациите што го имав јас за нашето образование по природно-математичките науки и оние што ги имаше таа не се согласуваа. На мое инсистирање таа даде некои дополнителни објаснувања и ни кажа дека тие нудат три стандарди по кои може да се учат математиката, физиката, хемијата и биологијата во средно училиште природните науки и дека ние треба да го одбереме барем оној најнискиот, за да можеме да го фатиме чекорот со светот, за нашите ученици да бидат компатибилни со останатио дел од светот и да можат да се запишуваат на странски универзитети. Испадна дека сите ги имаа информациите за овие стандарди (претставниците од БРО и ДИЦ), освен ние четворица од ПМФ, кои се чувствувавме малку како од друга планета. Од една колешка од БРО, која беше "прва меѓу еднаквите" од БРО побаравме да добиеме копија од материјалите, но таа ни објасни дека тоа е работна верзија преведена на македонски и не смее да се дава на луѓе од надвор. ПАЗИ, НИЕ СМЕ ЛУЃЕ ОД НАДВОР!

Нејсе, си ги најдовме на веб страната на Кембриџ центарот во оригинал. Таму се зборува за три нивоа на стандарди: IGCSE, AS и А. Ние членовите на групата која работеше на делот по физика дојдовме до заклучок дека кај нас физиката во гимназија се учи според највисокиот стандард А. Претставниците од Кембриџ беа благо речено, шокирани. Прво не веруваа, мислеа дека е некое недоразбирање, а подоцна беа зачудени: "Како успевате да го учите на тоа ниво кога имате само 2 односно 3 часа неделен фонд?" И објаснив многу едноставно. "Вие имате 5-7 часа неделно физика, нели?" Таа потврди. "Од нив, 2-3 часа имате предавања, а останатите ви се истражувачка работа во лабораторија, така?" Таа и тоа го потврди. "Епа кај нас има 2 до 3 часа предавања и тука завршува." - и' одговорив. 

Во продолжение состанокот се одвиваше во работна и многу кооперативна атмосфера. Со претставниците од БРО, ДИЦ и од Меѓународниот центар ги разгледавме сите аспекти на промените. Земајќи ги предвид потребите на општеството, дотогашното искуство што нашиот образовен систем го има стекнато и моменталната состојба, се договоривме за верзија која е најсоодветна за нашите потреби и услови. Од претставниците од Кембриџ имавме крајна поддршка. Тие се согласија дека оваа програма не може да се релизира со помалку од 5 часа неделно и без лабораторија. Тие рекоа дека тоа ќе го стават во крајниот извештај.

Откако наставните програми беа објавени на веб страната на БРО, забележавме дека програмите не соодветствуваат на договореното. Уште повеќе, има повеќе нелогичности. Она што посебно се забележува е неусогласеноста на наставните програми за природно-математичките насоки во гимназиите. Тие отсекогаш давале основа за учениците кои ги продолжуваат студиите на факултетите кои се сродни со природно-математичките науки. Имено, наставните програми за ПМ-А беа насочени кон техничките и дел од природно-математичките науки, додека програмите за ПМ-Б, беа насочени кон био-медицинсите и дел од природно-математичките науки. Така, учениците на ПМ-Б, слушаат математика, физика насочена кон биофизика и медицинска физика, хемија и биологија. Тоа се идните студенти на студии по медицина, ветерина, технологија, биологија, хемија, стоматолодија, фармација и слично. Учениците на ПМ-А слушаат дополнителни предмети од математика, настава фокусирана на теориска и применета физика, хемија и биологија. Тоа се идните студенти на студии по математика, физика, електро-техника, машинство, информатика, градежништво и слично.

Според новата програма според Кембриџ, се предвидува учениците во прва година гимназија на природно-математичка-А насока да слушаат настава по физика, хемија и биологија која е иста со наставата во општествено-хуманитарната насока и јазично-уметничката насока во гимназиите и средните стручни училишта. КАТАСТРОФАЛНО! Од друга страна, учениците во прва година гимназија на природно-математичка-Б ќе слушаат настава по математика која е иста со онаа во општествено-хуманитарната насока и јазично-уметничката насока во гимназиите и средните стручни училишта, како и во спортската гимназија. И ПОСЛЕ САКАМЕ НАШЕТО ОБРАЗОВАНИЕ ДА БИДЕ ВО СОГЛАСНОСТ СО СВЕТОТ? На овој начин учениците од овие две насоки ќе стекнат знаења кои не се во согласност со светските текови и потреби и нема да можат успешно да ги продолжат студиите на соодветните факултети, ниту во земјава, ниту во странство.

Дополнително, промената на фондот на часови кај еден предмет би требало да резултира со промена на фондот на часови кај другите предмети. Во спротивно, учениците на различни насоки ќе бидат различно оптоварени. И што направивме сега? За да ја прошириме дневната, срушивме еден ѕид во станот, ама WC шољата ни дојде среде дневна. Смрди? Ооо, да? Ако не се врати назад ѕидот и тоа како ќе смрди. Секој ден се' повеќе.

Можеби не е така лошо да се ангажираат луѓе од надвор, арно ама дајте им на тие луѓе вистински информации. Запознајте ги со приликите, условите, можностите... во оваа моја чудесна земја! Спојте ги со нашите експерти. Слушајте ги и почитувајте ги нивните мислења. Крајниот збор треба да го дадат нашите експерти. Не политичари, не експерти за нечие туѓо образование. Затоа што, колку е образованието светско, толку е и автентично.

Овој текст беше повеќе во стилот "како си поминав на еден Кембриџ состанок". Многу малку коментирав, ама и нема што да се коментира. Дури и Стиви Вондер ќе види дека работава не чини?

(Дел од текстот е превземен од писмото со кое ПМФ реагираше пред некој месец кај БРО во врска со овој проблем.)

Анализи, анализи, анализи... А податоци?

Откако се смени владеачката партија, сите како да го почувствуваа моментот. "Е сега му е мајката. Сега се' ќе смениме онака како што треба."

Се чини дека реакциите и дискусиите за образованието се најгласните од сите. Како да сме тука најчувствителни. Па се разбира дека сме. Во таа сфера се креира, дизајнира, оформува, произведува иднината на државата, на еден народ, на една култура. Уште повеќе, репроматеријалот со кој се работи во таа сфера се нашите деца. Нормално, ние како родители не сакаме никој да ни ги малтретира и уништува децата. Од друга страна, прозводителот не смее да го уништува репроматеријалот, затоа што тоа многу чини. Во случајов не чини само пари, туку чини иднина, чини постоење, чини почитување.

Е сега се' ќе смениме како што треба. А како треба? Па луѓе и експерти ќе кажат дека треба да се направи анализа на просторните услови, на учебниците, на наставниот кадар... Зарем треба човек да биде Ајнштајн за да сфати дека, на пример, речиси во ниедно училиште во Македонија нема или речиси нема лаборатории за наставата од групата предмети по природни науки: физика, хемија и биологија. Зарем треба да се биде генијалец за да се заклучи дека учебниците не се она што треба да бидат. Тие никогаш не биле и нема да бидат она што треба да бидат. Никаде во светот. И тоа не е страшно. Ама страшно е ако се ограничиме да учиме само од учебниците. Но, како и да е, ќе направиме анализи, ќе го реформираме образованието и ќе чекаме десетина-петнаесет години, до некое време кога ќе дојдеме до заклучок дека повторно нешто не чини. Што ќе правиме тогаш? Па се разбира, повторно ќе анализираме. Замислете дека сте си изградиле куќа. Во неа живеете, ама никогаш не сте се завртиле околу да видите што попуштило во куќата. Некоја керамида попуштила, па навлегла влага. Во тој дел малтерот паднал, ѕидот е напукнат, ама држи некако. Еден кабел прегорел и дел од ѕидот е малку поцрнет, ама фала Богу сите сме живи. Казанчето во тоалетот се расипало, па некако се снаоѓаме со турање вода. Додуше подсмрдува малку во куќата, ама... И после 15-20 години ќе направиме анализа да видиме што не чини и да направиме нешто за да ја поткрпиме куќава. Каква анализа?! Куќата треба да се одржува редовно! И треба редовно да се прават анализи! А не секои 20 години!

Така е и во образованието. Во 2001 година, кога се подготвуваше реформираното гимназиско образование, тогашната директорка на Бирото за развој на образованието дојде во посета на Институтот за физика на ПМФ- Скопје да ни каже за новините кои ќе се воведат. Се сеќавам како пред малку да беше кога рече:

- Се договоривме со холанѓаните во реформата да ни помогне една нивна сродна организација, ЦИТО. Дојдоа луѓето и ни побараа да ги видат резултатите од истражувањата кои сме ги направиле. Ние прашавме, "какви истражувања". Тие велат, "па оние истражувања што сте ги правеле изминативе 15-20 години". Тогаш дојдовме до заклучок дека ние ништо не сме направиле во изминатиот период.

Дојдовме до заклучок, ама џабе. Продолживме да работиме на истиот начин.

Во светот има десетици и десетици различни образовни системи кои даваат добри резултати. Некои даваат добри, некои подобри, а некои и одлични резултати. Се разбира има и такви со катастрофални резултати. И сега кој од тие добрите да го одбереме за нас. НИЕДЕН! Потребни се долгогодишни редовни и сериозни истражувања во областа на образованието. Тогаш ќе можеме да откриеме кои се нашите автентични проблеми, услови, потреби и т.н. Тогаш ќе можеме да одбереме еден систем кој ќе го преработиме од корен и ќе го прилагодиме да одговара на нашата автентичност, па ќе направиме пилот училишта. Година, две или три, ќе правиме истражувања, ќе следиме, ќе анализираме и после тоа ќе можеме да извршиме дополнителни прилагодувања на системот. Е тогаш ќе можеме да го пуштиме во нашите училишта. Научните истражувања од областа на образование отсекогаш биле занемарувани кај нас. Тоа секогаш било нешто што било оставено само на себе. "Голема работа, да држиш настава, па тоа секој знае. Дај учебник, дај простор и готово. Што има тука да се истражува." Е НЕ Е ТАКА!

Кога на образованието ќе гледаме како на научна дисциплина, тогаш ќе имаме услови за добро образование. Велам ќе имаме услови. Тоа сеуште не е доволно за одлично образование. Треба и други работи. Ама за тоа друг пат.